Αν ρωτήσεις έναν παλιό Χαλκιδέο που πάει στις 26 Ιουλίου, δεν θα σου πει «στο παζάρι της Αγίας Παρασκευής». Θα σου πει με ένα χαμόγελο «πάω στη Βλάχα».
Έτσι την έλεγαν. Βλάχα. Η πολιούχος της Χαλκίδας, η Αγία Παρασκευή στο Κάστρο, είχε αυτό το μικρό, οικείο παρατσούκλι που σήμερα λίγοι θυμούνται. Και μέσα σε αυτό το παρατσούκλι κρύβεται όλη η ιστορία για τη μυρωδιά που δεν έφυγε ποτέ από το πανηγύρι. Τη μυρωδιά της γουρουνοπούλας.
Το διάταγμα που έδεσε τη γιορτή με το παζάρι
Για να καταλάβεις γιατί, πρέπει να γυρίσουμε πίσω 162 χρόνια.
Στις 9 Ιανουαρίου 1864 υπογράφεται Βασιλικό Διάταγμα. Με αυτό, η εβδομαδιαία εμποροπανήγυρη της Χαλκίδας αλλάζει ημερομηνία. Από τις 29 Ιουλίου μεταφέρεται στις 26 Ιουλίου.
Ήταν μια έξυπνη κίνηση. Η εξουσία κατάλαβε ότι ο κόσμος έτσι κι αλλιώς θα κατέβαινε για τη χάρη της Αγίας. Ένωσε λοιπόν το εμπόριο με την πίστη. Και από εκείνη τη μέρα, το πανηγύρι της Βλάχας δεν ήταν ποτέ ξανά μόνο εκκλησία ή μόνο παζάρι. Ήταν και τα δύο μαζί.
Και πού κολλάει η γουρουνοπούλα;
Εδώ είναι το πιο απλό κομμάτι της ιστορίας. Και το πιο ανθρώπινο.
Φαντάσου το σκηνικό. Καλοκαίρι, ζέστη, σκόνη. Χιλιάδες κόσμος να φτάνει με τα πόδια, με κάρα, με καΐκια. Από την Εύβοια, από την Αττική, τη Βοιωτία, τη Φθιώτιδα. Έρχονταν να προσκυνήσουν τη θαυματουργή εικόνα της Αγίας Παρασκευής. Νηστικοί, κουρασμένοι από το ταξίδι.
Μετά την προσευχή, τι ακολουθεί; Το γλέντι. Και το γλέντι εκείνα τα χρόνια, σε όλη την Ελλάδα, είχε έναν άγραφο κανόνα. Ήθελε κρασί και ένα ολόκληρο γουρουνόπουλο στη σούβλα να γυρίζει αργά πάνω από τη φωτιά. Ήταν ο μόνος τρόπος να χορτάσει τόσος κόσμος. Ήταν φθηνό, χορταστικό και γιορτινό.
Η γουρουνοπούλα δεν ήταν απλά φαγητό. Ήταν το σήμα. Όταν την έβλεπες να ροδίζει, καταλάβαινες ότι η λιτανεία τελείωσε και άρχισε η γιορτή.
Όταν το πανηγύρι ζοριζόταν
Το πανηγύρι της Χαλκίδας δεν ήταν πάντα γεμάτο. Ακολουθούσε την τσέπη του τόπου.
Αν η χρονιά είχε καλές σοδειές σε στάρι και αμπέλια, η αγορά έσφυζε. Αν είχε ανομβρία ή βαριά φορολογία, οι έμποροι από άλλα μέρη δεν έκαναν τον κόπο να έρθουν μέχρι τον Εύριπο. Το παζάρι άδειαζε.
Ξέρεις τι δεν άδειαζε ποτέ όμως; Η εκκλησία, η λιτανεία της εικόνας και οι σούβλες. Αυτά έμεναν σταθερά, είτε είχε λεφτά ο κόσμος είτε όχι.
Η δεκαετία του ’50 που άλλαξε τη μουσική
Η μεγάλη αλλαγή ήρθε τη δεκαετία του 1950. Τότε άλλαξε ο ήχος.
Οι παλιές κομπανίες με τα βιολιά άρχισαν να κάνουν χώρο σε άλλα όργανα. Μπήκε δυναμικά το κλαρίνο, παρόλο που δεν ήταν νησιώτικο όργανο, και άλλαξε τον ρυθμό του χορού. Ο κόσμος χόρευε διαφορετικά.
Μόνο δύο πράγματα δεν άλλαξαν θέση. Το κρασί και η γουρουνοπούλα. Έμειναν εκεί, ακίνητα, να κρατούν το πανηγύρι όρθιο.
Μια μυρωδιά 162 χρόνων
Σήμερα, αν περπατήσεις στα παραπήγματα κάτω από τη γέφυρα, δίπλα στον Εύριπο, αυτή η μυρωδιά είναι ακόμα εκεί. Ίδια.
Για τους μεγαλύτερους είναι μνήμη. Είναι η Βλάχα των παιδικών τους χρόνων, τότε που τους κρατούσε ο παππούς από το χέρι. Για τους μικρότερους είναι μια ιστορία που ακούνε από τις γιαγιάδες τους. Μια ιστορία που κάθε 26 Ιουλίου γίνεται αληθινή ξανά, γύρω από μια φωτιά.
Αυτό είναι τελικά το μυστικό της Βλάχας. Δεν είναι συνταγή. Είναι η ανάμνηση ότι η πίστη και το γλέντι στη Χαλκίδα πάνε πάντα μαζί.
Συχνές Ερωτήσεις:
Γιατί την Αγία Παρασκευή στη Χαλκίδα τη λένε Βλάχα;
Είναι το παλιό, λαϊκό παρατσούκλι που έδωσαν οι Χαλκιδείς στην Αγία Παρασκευή την πολιούχο, τον ναό που βρίσκεται μέσα στο φρούριο της πόλης.
Πότε γίνεται το πανηγύρι της Χαλκίδας;
Κάθε χρόνο στις 26 Ιουλίου, ανήμερα της Αγίας Παρασκευής. Η ημερομηνία καθιερώθηκε οριστικά με Βασιλικό Διάταγμα στις 9 Ιανουαρίου 1864.
Γιατί έχει γουρουνοπούλα στο πανηγύρι;
Είναι έθιμο από τον 19ο αιώνα. Ήταν ο πιο πρακτικός και γιορτινός τρόπος για να φιλοξενηθούν και να χορτάσουν οι χιλιάδες προσκυνητές που έφταναν από όλη τη Στερεά Ελλάδα.