Τι κάνει πραγματικά ένα ηλιοβασίλεμα στην υγεία μας

Το να στέκεσαι και να χαζεύεις τον ήλιο να δύει δεν είναι απλώς μια όμορφη συνήθεια. Ολοένα και περισσότερες επιστημονικές μελέτες δείχνουν ότι η θέα ενός ηλιοβασιλέματος (και μιας ανατολής) επηρεάζει ουσιαστικά τη μνήμη, τη διάθεση, το άγχος και ακόμη και την ποιότητα του ύπνου μας.

Το συναίσθημα του «δέους» πίσω από τα χρώματα

Ψυχολόγοι το αποκαλούν «awe» — το δέος που νιώθουμε μπροστά σε κάτι τεράστιο και δυσνόητο, όπως ένα φυσικό θέαμα. Σύμφωνα με την Michelle Shiota, καθηγήτρια κοινωνικής ψυχολογίας στο Arizona State University, το δέος μάς κάνει να νιώθουμε μικροί μπροστά στο μεγαλείο της στιγμής, με αποτέλεσμα τα προσωπικά μας προβλήματα να φαίνονται λιγότερο σημαντικά. Αυτό διακόπτει τους φαύλους κύκλους αρνητικών σκέψεων και άγχους, φέρνοντάς μας πίσω στο «εδώ και τώρα».

Έρευνα του 2023 με πάνω από 2.500 συμμετέχοντες, στην οποία συμμετείχε και η ψυχολόγος Jennifer Stellar από το Πανεπιστήμιο του Τορόντο, έδειξε ότι τα ηλιοβασιλέματα και οι ανατολές ξεχωρίζουν ως από τους ισχυρότερους πυροδοτητές δέους ανάμεσα σε όλα τα φυσικά τοπία — ακριβώς επειδή είναι απροσδόκητα όμορφα, «απορροφητικά» και ασυνήθιστα σε σχέση με τον καθημερινό ουρανό.

Ενισχύει τη μνήμη

Σε πείραμα της Shiota, άτομα που είδαν μια ταινία που προκαλούσε δέος θυμήθηκαν πολύ πιο ακριβώς μια ιστορία που άκουσαν αμέσως μετά, σε σύγκριση με όσους είδαν ουδέτερο περιεχόμενο. Η υπόθεση είναι ότι το δέος αυξάνει την προσοχή μας στο παρόν, κάτι που βοηθά και τη συγκράτηση πληροφοριών.

Λιγότερο στρες, λιγότερη φλεγμονή, περισσότερη καλοσύνη

Μελέτη κατά τη διάρκεια της πανδημίας Covid-19 έδειξε ότι όσοι βίωναν τακτικά στιγμές δέους αντιμετώπιζαν καλύτερα το οξύ και το χρόνιο στρες. Σε άλλη έρευνα 200 ατόμων, η Stellar διαπίστωσε ότι όσοι ένιωθαν συχνά θετικά συναισθήματα —όπως χαρά και δέος— είχαν τα χαμηλότερα επίπεδα κυτοκινών, δεικτών φλεγμονής που συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο διαβήτη, καρδιαγγειακών παθήσεων και κατάθλιψης.

Το δέος φαίνεται επίσης να μας κάνει πιο αλτρουιστές. Σε πείραμα, φοιτητές που είχαν μόλις κοιτάξει ψηλά ευκάλυπτα δέντρα βοήθησαν πολύ περισσότερο έναν ερευνητή να μαζέψει στυλό που «κατά λάθος» έριξε, σε σύγκριση με όσους είχαν κοιτάξει ένα απλό κτίριο.

Ένας ουρανός σε φλόγες — το είδος του «ψυχεδελικού» ηλιοβασιλέματος που κόβει την ανάσα και ηρεμεί το μυαλό.

Ρυθμίζει το βιολογικό μας ρολόι

Το φως του ηλιοβασιλέματος παίζει ρόλο και στον κιρκάδιο ρυθμό μας — το εσωτερικό 24ωρο ρολόι του οργανισμού. Η ανατολή θεωρείται ισχυρότερο σήμα, αλλά και το απαλό, κόκκινο-χρυσό φως του δειλινού ενεργοποιεί το παρασυμπαθητικό νευρικό σύστημα, μειώνοντας την κορτιζόλη και προετοιμάζοντας το σώμα για ξεκούραση, όπως εξηγεί η Mariana Figueiro, ερευνήτρια φωτός και υγείας στη Σχολή Ιατρικής Icahn του Mount Sinai. Αντίθετα, το τεχνητό φως και ιδίως το μπλε φως των οθονών το βράδυ μπερδεύει αυτόν τον μηχανισμό, ανεβάζοντας την κορτιζόλη τη λάθος στιγμή. Όπως λέει χαρακτηριστικά η Figueiro, φαίνεται πως ο άνθρωπος είναι «σχεδιασμένος» να βλέπει και ανατολή και δύση, σαν δύο άκρα που πλαισιώνουν τη μέρα.

Χρόνια αυξημένη κορτιζόλη συνδέεται με κατάθλιψη, άγχος, γνωστική εξασθένηση και επιβάρυνση της καρδιάς. Για όσους δεν προλαβαίνουν να δουν ήλιο, μελέτη του 2024 έδειξε ότι ακόμη και τεχνητός φωτισμός LED που μιμείται τα χρώματα ανατολής-δύσης μπορεί να βοηθήσει στη ρύθμιση του κιρκάδιου ρυθμού.

Μια δωρεάν, καθημερινή συνήθεια ευεξίας

Λίγα λεπτά την ημέρα μπροστά σε ένα ηλιοβασίλεμα φαίνεται πως αρκούν για να δώσουν στον οργανισμό μια μικρή «δόση» δέους — με πιθανά οφέλη σε μνήμη, ύπνο, διάθεση, φλεγμονή και σχέσεις με τους άλλους. Μια συνήθεια χωρίς κόστος, που χρειάζεται μόνο λίγη προσοχή στον ουρανό.

Πηγή έμπνευσης: άρθρο του BBC Future για την επιστήμη πίσω από τα ηλιοβασιλέματα.