Μια ανακάλυψη-σταθμός στην Οξύρυγχο της Αιγύπτου αλλάζει ό,τι ξέραμε για τα ταφικά έθιμα των αρχαίων Ελλήνων: για πρώτη φορά στην ιστορία της αρχαιολογίας, ένα λογοτεχνικό κείμενο —και μάλιστα η Ιλιάδα του Ομήρου— βρέθηκε να έχει χρησιμοποιηθεί σκόπιμα στη διαδικασία της μουμιοποίησης.
Η ανακάλυψη
Κατά τις ανασκαφές που πραγματοποιήθηκαν μεταξύ Νοεμβρίου και Δεκεμβρίου 2025, ομάδα αρχαιολόγων με επικεφαλής τη Νούρια Καστελάνο αποκάλυψε στον Τάφο 65 μια μούμια της ρωμαϊκής εποχής, ηλικίας περίπου 1.600 ετών. Πάνω στην κοιλιά της βρισκόταν ένας πάπυρος, τοποθετημένος εκεί επίτηδες ως μέρος της τελετουργίας ταρίχευσης.
Ελληνικοί πάπυροι είχαν εντοπιστεί και στο παρελθόν σε παρόμοιες θέσεις πάνω σε μούμιες, όμως επρόκειτο πάντα για μαγικά ή τελετουργικά κείμενα. Ποτέ ξανά δεν είχε βρεθεί λογοτεχνικό έργο σε τέτοιο ταφικό πλαίσιο.
Το απόσπασμα ανήκει στον περίφημο «Κατάλογο των Πλοίων»
Τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο του 2026, ο πάπυρος μελετήθηκε σε βάθος από τη συντηρήτρια Margalida Munar, την παπυρολόγο Leah Mascia και τον καθηγητή Ignasi-Xavier Adiego, διευθυντή του ερευνητικού έργου για την Οξύρυγχο. Βασιζόμενος στην ανάγνωση της Mascia, ο καθηγητής Adiego ταυτοποίησε το κείμενο ως τμήμα του «Καταλόγου των Πλοίων» από το Βιβλίο ΙΙ της Ιλιάδας — ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα αποσπάσματα σε όλη τη δυτική λογοτεχνία, που απαριθμεί τις ελληνικές δυνάμεις πριν τον Τρωικό Πόλεμο.
Όπως σχολίασε ο ίδιος ο Adiego, ενώ η Οξύρυγχος είναι γνωστή από τα τέλη του 19ου αιώνα για χιλιάδες σημαντικά ελληνικά λογοτεχνικά κείμενα, η πραγματική καινοτομία εδώ είναι ότι ένα τέτοιο κείμενο βρέθηκε μέσα σε ταφικό πλαίσιο και όχι σε κάποιο αρχείο ή σκουπιδότοπο παπύρων.
Πού βρίσκεται η αρχαία Οξύρυγχος
Η ανακάλυψη έγινε στη νεκρόπολη της Αλ Μπαχνάσα, περίπου 190 χιλιόμετρα νότια του Καΐρου, κοντά στον παραπόταμο Μπαχρ Γιουσέφ του Νείλου. Η περιοχή ταυτίζεται με την αρχαία Οξύρυγχο, μία από τις σπουδαιότερες πόλεις της ελληνορωμαϊκής Αιγύπτου, φημισμένη για την εξαιρετική διατήρηση χιλιάδων αρχαίων παπύρων.
Οι ανασκαφές έφεραν στο φως ένα ταφικό συγκρότημα με τρεις ασβεστολιθικούς θαλάμους, που περιείχαν μούμιες ρωμαϊκής εποχής και διακοσμημένες ξύλινες σαρκοφάγους, αν και αρκετοί τάφοι είχαν υποστεί ζημιές από παλαιότερες λεηλασίες.
Ποιοι βρίσκονται πίσω από το εύρημα
Το εύρημα ανήκει στην Αρχαιολογική Αποστολή της Οξυρύγχου, υπό τη διεύθυνση των Maite Mascort και Esther Pons, μέσω του Ινστιτούτου Σπουδών Αρχαίας Εγγύς Ανατολής (IPOA) του Πανεπιστημίου της Βαρκελώνης. Πρόκειται για ένα από τα μακροβιότερα ισπανικά αρχαιολογικά έργα στην Αίγυπτο, με ρίζες που φτάνουν στο 1992 και τον καθηγητή Josep Padró.
Η αποστολή στηρίζεται από το Υπουργείο Πολιτισμού, το Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης, το Ίδρυμα Palarq, την Καταλανική Αιγυπτιολογική Εταιρεία και την AIXA Serveis Arqueològics, σε συνεργασία με το Ανώτατο Συμβούλιο Αρχαιοτήτων της Αιγύπτου και το Πανεπιστήμιο του Καΐρου. Τα ευρήματα παρουσιάστηκαν πρόσφατα σε δημόσιες διαλέξεις στη Σχολή Φιλολογίας και Επικοινωνίας του Πανεπιστημίου της Βαρκελώνης.
Γιατί έχει σημασία
Η ανακάλυψη προσφέρει την πρώτη αρχαιολογική απόδειξη ότι ένα ελληνικό λογοτεχνικό κείμενο ενσωματώθηκε σκόπιμα σε τελετουργία μουμιοποίησης, ανοίγοντας νέο κεφάλαιο στη μελέτη τόσο της αρχαίας ελληνικής λογοτεχνίας όσο και των ταφικών πρακτικών της ελληνορωμαϊκής Αιγύπτου.
Πηγή: Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης / ScienceDaily, 15 Ιουλίου 2026.
Πηγή φωτογραφίας: unsplash / Joshua Michaels
Ο Γιώργος Κουτσελίνης είναι δημοσιογράφος
Αφού τελείωσε το Λύκειο της Κύμης το 1997, στην συνέχεια σπούδασε δημοσιογραφία στο πανεπιστήμιο του Paisley στην Σκωτία μέχρι το έτος 2003.
Γιώργος Κουτσελίνης
Αφού ολοκλήρωσε την στρατιωτική του θητεία, ξεκίνησε την σταδιοδρομία του στα ΜΜΕ. Έχει εργαστεί για 10 συναπτά έτη ανταποκριτής στην Εύβοια για τον τηλεοπτικό σταθμό ALPHA. Τα τελευταία χρόνια συνεργάστηκε με την εκπομπή του Γιώργου Αυτιά στον ΣΚΑΙ. Είναι και ραδιοφωνικός παραγωγός και παρουσιάζει καθημερινά ραδιοφωνική εκπομπή στον Πτήση fm (7-11 το πρωί).