«Θανάσιμες Σπείρες»: Το Παράξενο Φαινόμενο που Ανακάλυψαν Επιστήμονες στο Ισραήλ

Χιλιάδες μικροσκοπικά χερσαία μαλακόστρακα εγκαταλείπουν την απομονωμένη ζωή τους κάτω από πέτρες και ξύλα, για να σχηματίσουν τεράστιους, περιστρεφόμενους κύκλους κάτω από τα φανάρια του δρόμου – ένα ανεξήγητο φαινόμενο που δεν είχε καταγραφεί ποτέ πριν και που οι ίδιοι οι επιστήμονες ονόμασαν «θανάσιμη σπείρα». Η ανακάλυψη, από ερευνητές του Εβραϊκού Πανεπιστημίου Ιερουσαλήμ, αποκαλύπτει έναν απρόσμενο τρόπο με τον οποίο ο τεχνητός φωτισμός μπερδεύει τη φύση.

Με μια ματιά:

Είδος: Armadillo sordidus, ένας ονίσκος (κοινώς «κουβαρίτσα»), συγγενής καβουριών και γαρίδων

Τοποθεσία: Υψίπεδα του Γκολάν και κοιλάδα Ιεζραέλ, Ισραήλ

Μέγεθος φαινομένου: πάνω από 5.000 άτομα σε μία μόνο σπείρα

Αιτία: κάθετος λευκός τεχνητός φωτισμός δρόμου

Δημοσίευση: περιοδικό Ecology and Evolution

Μια τυχαία ανακάλυψη στα Υψίπεδα του Γκολάν

Το φαινόμενο εντοπίστηκε πρώτα από τον ερασιτέχνη φυσιοδίφη Eviatar Itzkovich, ο οποίος παρατήρησε τις σπείρες σε καλοκαιρινές νύχτες στα Υψίπεδα του Γκολάν. Η παρατήρησή του οδήγησε σε συστηματική έρευνα από τον υποψήφιο διδάκτορα Idan Sheizaf, υπό την επίβλεψη του καθηγητή Ariel Chipman. Μέχρι τη μελέτη αυτή, ελάχιστα ήταν γνωστά για το συγκεκριμένο είδος, το οποίο πίστευαν ότι ζούσε μόνο στη νότια Συρία και στο Γκολάν· η έρευνα το κατέγραψε πλέον και στην κοιλάδα Ιεζραέλ.

Τι είναι οι «θανάσιμες σπείρες»

Οι ονίσκοι είναι γνωστό ότι μαζεύονται σε ομάδες για να διατηρήσουν την υγρασία τους, αλλά συντονισμένη κυκλική κίνηση σε τέτοια κλίμακα δεν είχε σχεδόν ποτέ καταγραφεί. Στις «σπείρες» που παρατήρησαν οι ερευνητές, χιλιάδες άτομα περπατούν ασταμάτητα σε κύκλο – δεξιόστροφα ή αριστερόστροφα – χωρίς κανένα προφανές όφελος, μια συμπεριφορά που αυτοσυντηρείται από μόνη της μόλις ξεκινήσει.

Το πείραμα που αποκάλυψε την αιτία

Για να καταλάβουν τι πυροδοτεί τη συμπεριφορά, οι ερευνητές δοκίμασαν διάφορους παράγοντες. Ισχυροί μαγνήτες δεν προκάλεσαν καμία αντίδραση, παρά τις ιδιαίτερες μαγνητικές ιδιότητες της περιοχής. Το υπεριώδες φως προσέλκυσε μόνο ένα μικρό ποσοστό του πληθυσμού, χωρίς να πυροδοτήσει κυκλική κίνηση. Το λευκό φως, όμως, αποδείχθηκε η λύση του μυστηρίου: όταν μια λάμπα τοποθετούνταν κάθετα στο έδαφος, προκαλούσε σταθερά τη μαζική κυκλική κίνηση.

Η εξήγηση, σύμφωνα με τους ερευνητές, βρίσκεται στη γεωμετρία του φωτός: μια κάθετη δέσμη φωτός σχηματίζει έναν κυκλικό «φωτεινό δακτύλιο» στο έδαφος. Οι ονίσκοι, έλκονται από αυτό το όριο φωτός και το ακολουθούν περπατώντας γύρω του. Μόλις η πυκνότητα του πληθυσμού ξεπεράσει ένα όριο, οι μεμονωμένες κινήσεις μετατρέπονται σε μια συλλογική, αυτοσυντηρούμενη δίνη. Όπως σημείωσε ο Sheizaf, η συλλογική κίνηση είναι συνηθισμένη στο ζωικό βασίλειο, αλλά το να τη βλέπει κανείς σε ονίσκους ήταν εντελώς απροσδόκητο.

Γιατί δεν πρόκειται για τελετουργία ζευγαρώματος

Οι ερευνητές παρατήρησαν ότι ο πληθυσμός στις σπείρες ήταν κυρίως θηλυκός, με πολλά άτομα να κουβαλούν αυγά – στοιχείο που αποκλείει το σενάριο ενός τελετουργικού ζευγαρώματος. Αντ’ αυτού, όλα δείχνουν πως πρόκειται για διαταραχή των φυσικών ενστίκτων των ζώων εξαιτίας του τεχνητού φωτισμού τη νύχτα.

Το τίμημα του τεχνητού φωτισμού

Το φαινόμενο μπορεί να είναι υπνωτιστικό στο βλέμμα, αλλά έχει πραγματικό κόστος: σε μία παρατήρηση, μια σαρανταποδαρούσα εντοπίστηκε να κυνηγά μέλη της αποπροσανατολισμένης σπείρας, εκμεταλλευόμενη τη συγκέντρωσή τους. Παρασύροντας τα ζώα μακριά από τα φυσικά τους καταφύγια και παγιδεύοντάς τα σε έναν ατέρμονο κύκλο, ο φωτισμός δρόμου μπορεί να τα μετατρέπει σε εύκολους στόχους για αρπακτικά, ενώ σπαταλούν πολύτιμη ενέργεια. Η μελέτη δείχνει πώς ακόμα και κάτι τόσο απλό όσο ένα φανάρι δρόμου μπορεί να ανατρέψει αρχέγονα μοτίβα συμπεριφοράς στους μικρότερους κατοίκους του πλανήτη.

Πηγή Φωτογραφίας: unsplash/Mark Boss