Η «ζώνη του λυκόφωτος»: Η μεγαλύτερη μετανάστευση στη Γη συμβαίνει κάθε βράδυ, κάτω από τα κύματα

Κάθε φορά που πέφτει το σκοτάδι, τρισεκατομμύρια μικροσκοπικά πλάσματα ξεκινούν ένα ταξίδι που θεωρείται η μεγαλύτερη μετανάστευση ζώων στον πλανήτη. Δεν γίνεται στη στεριά ούτε στον αέρα, αλλά μέσα στα σκοτεινά νερά της «ζώνης του λυκόφωτος» —του μεσαίου στρώματος του ωκεανού— και σύμφωνα με επιστήμονες, το φαινόμενο αυτό μπορεί να παίζει καθοριστικό ρόλο στη ρύθμιση του κλίματος της Γης.

Με μια ματιά:

200 μέτρα: βάθος όπου ξεκινά η ζώνη του λυκόφωτος

95%: το ποσοστό της παγκόσμιας βιομάζας ψαριών που φιλοξενεί

10 δισ. τόνοι: η εκτιμώμενη βιομάζα ζωοπλαγκτού που μεταναστεύει κάθε βράδυ

6 γιγατόνοι άνθρακα: μεταφέρονται ετησίως στα βάθη του ωκεανού

Ένα «φάντασμα» στα σόναρ του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου

Η ύπαρξη του φαινομένου αποκαλύφθηκε τυχαία. Κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, τεχνικοί σόναρ παρατήρησαν ότι ο «πυθμένας» του ωκεανού φαινόταν να ανεβοκατεβαίνει μέσα στην ημέρα — κάτι αδύνατο για πραγματικό βυθό. Αυτό που στην πραγματικότητα ανίχνευαν τα ηχοβολιστικά ήταν ένα τεράστιο, πυκνό στρώμα θαλάσσιων οργανισμών, τόσο συμπυκνωμένο ώστε ανέκλαβε τον ήχο σαν να ήταν στερεό σώμα.

Τι είναι η ζώνη του λυκόφωτος

Η μεσοπελαγική ζώνη ξεκινά στα 200 μέτρα βάθος, εκεί όπου το φως του Ήλιου αρχίζει να εξασθενεί. Γύρω στα 1.000 μέτρα εξαφανίζεται εντελώς, και το μόνο «φως» που απομένει είναι η βιοφωταύγεια που παράγουν τα ίδια τα πλάσματα. Παρά το διαρκές σκοτάδι, η ζώνη αυτή φιλοξενεί περίπου το 95% της συνολικής βιομάζας ψαριών του πλανήτη.

Ένα «μεξικάνικο κύμα» σε όλον τον πλανήτη

Κάθε βράδυ, δισεκατομμύρια ζωοπλαγκτόν ανεβαίνουν προς την επιφάνεια για να τραφούν με φυτοπλαγκτόν, το οποίο χρειάζεται ηλιακό φως και ζει μόνο κοντά στην επιφάνεια. Με την ανατολή, το ζωοπλαγκτόν επιστρέφει στα βάθη για να αποφύγει τους θηρευτές που πλέον μπορούν να το δουν. Η Laura Hobbs, λέκτορας Αρκτικής Θαλάσσιας Επιστήμης στη Scottish Association for Marine Science, περιγράφει το φαινόμενο —γνωστό ως «κατακόρυφη ημερήσια μετανάστευση» (Diel Vertical Migration, DVM)— σαν ένα κύμα που διατρέχει όλους τους ωκεανούς, ακολουθώντας τη νύχτα γύρω από τον πλανήτη. Η συνολική βιομάζα που συμμετέχει εκτιμάται σε 10 δισεκατομμύρια τόνους.

«Ζούμε μέσα σε μια ζωντανή σούπα»

Ο Jon Copley, καθηγητής εξερεύνησης ωκεανών στο Πανεπιστήμιο του Σαουθάμπτον, έζησε το φαινόμενο από κοντά μέσα σε υποβρύχιο στον Κόλπο του Μεξικού. Με τα φώτα σβηστά για εξοικονόμηση μπαταρίας, το μόνο ορατό ήταν η λάμψη αμέτρητων φωσφορίζοντων πλασμάτων γύρω του, σαν χιονοθύελλα φωτός. Εκείνη τη στιγμή συνειδητοποίησε πως δεν βρισκόταν απλώς μέσα σε έναν ωκεανό, αλλά —όπως λέει χαρακτηριστικά— μέσα σε μια «ζωντανή σούπα». Η πρώτη άμεση καταγραφή του φαινομένου έγινε το 1966 από τον Ζακ Κουστώ, με το υποβρύχιο σε σχήμα «πιατάκι».

Τα «έντομα της θάλασσας»

Ανάμεσα στα πιο άφθονα πλάσματα της ζώνης ξεχωρίζουν τα κωπήποδα, μικροσκοπικά καρκινοειδή που ζουν σε αυτό που οι επιστήμονες ονομάζουν «παχύρρευστο κόσμο»: σε τόσο μικρή κλίμακα, το νερό συμπεριφέρεται σαν μελάσα. Για να πιάσουν τροφή σε αυτές τις συνθήκες, έχουν αναπτύξει εξειδικευμένα εξαρτήματα, αφού μια απλή κίνηση δεν αρκεί για να φτάσει η τροφή στο στόμα τους.

Ο αθόρυβος σύμμαχος κατά της κλιματικής αλλαγής

Η καθημερινή αυτή μετανάστευση δεν είναι απλώς βιολογική περιέργεια. Μεταφέροντας οργανική ύλη από την επιφάνεια πίσω στα βάθη, το ζωοπλαγκτόν συμβάλλει στη δέσμευση έως και 6 γιγατόνων άνθρακα τον χρόνο — πάνω από το διπλάσιο των παγκόσμιων εκπομπών όλων των αυτοκινήτων. Μόλις ο άνθρακας αυτός περάσει τα 1.000 μέτρα βάθος, μπορεί να παραμείνει εκτός ατμόσφαιρας για αιώνες ή και χιλιετίες.

Απειλές και κενά προστασίας

Η κλιματική αλλαγή απειλεί να διαταράξει τη διαδικασία: η μείωση του θαλάσσιου πάγου επιτρέπει στο φως να διεισδύει βαθύτερα για περισσότερη ώρα, παγιδεύοντας το ζωοπλαγκτόν στα βάθη ενώ περιμένει το σκοτάδι. Παράλληλα, η αλιεία στρέφεται όλο και περισσότερο προς τα σκοτεινά νερά. Υπάρχουν ήδη προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές —στη Χαβάη, τη νοτιοδυτική Αγγλία, τη Νέα Σκωτία και τις Αζόρες— όμως αυτές προστατεύουν κυρίως τον βυθό και όχι ολόκληρη τη στήλη του νερού. Γι’ αυτό η Διεθνής Ένωση για τη Διατήρηση της Φύσης (IUCN), μέσω της Πρότασης 035, έχει ζητήσει να παγώσει η επέκταση της μεσοπελαγικής αλιείας μέχρι να κατανοηθεί καλύτερα αυτό το οικοσύστημα.

Ό,τι δεν γνωρίζουμε ακόμα

Παρά τα πάνω από 200 χρόνια έρευνας, πολλά ερωτήματα παραμένουν ανοιχτά: πώς διαφέρει η συμπεριφορά ανάμεσα σε είδη και μεγέθη ζωοπλαγκτού, και πώς μια αλλαγή στα κυρίαρχα είδη λόγω της θέρμανσης των ωκεανών θα επηρέαζε τη ροή του άνθρακα και τις τροφικές αλυσίδες. Όπως σημειώνει η Hobbs, υπάρχουν ακόμη πολλά να μάθουμε για αυτόν τον αόρατο κόσμο που κρύβεται κάτω από τα κύματα κάθε νύχτα.

Πηγή Άρθρου: bbc.com